Nagpunta ako sa mall kahapon para magpa-LBC ng manuscript na ipapadala sa….. (secret muna at baka mabati!). At dahil naghahanap akong ng inspirasyon sa sinusulat naming sequel ni Eloisa, naglibut-libot muna ako sa mall bago umuwi. Ilang grupo ng kabataan ang nakasalubong ko. May mukhang magkakapatid, may magpipinsan siguro, magkaka-berks o magkakasama sa isang clan (texting clan, chatting clan, fraternity o sorority).           

      Isa lang ang napansin kong common sa grupo… ang mga “ineng” at “utoy” na animo’y mga “feeling mature na” kung mag-holding hands, magyakapan at mag-kiss. Take note: Nasa mall ako, public place, at nakita ko silang ginagawa ang mga bagay na iyon sa gitna ng napakaraming tao. Di man lang doon sa hallway papuntang restrooms na may mga telephone booths nagpunta para magkubli. PDA… Public Display of Affection. At dahil sa sobrang kunot ng noo ko, pasimple ko silang sinundan… para lang pala ma-witness ang di ko mawaring “way of showing affection in public place” na ginagawa ng mga batang iyon.          

     Sa tingin ko, naglalaro lang sa edad 12-14 ang age ng mga “very young couples” na nakita ko. At kung paano sila manamit particular na ang mga babae? Anak ng pinakamaalat na asin! Natalo pa ako sa fashion statement ng mga ineng- micro-mini-skirt, halter blouse, backless, tube-vanez, with matching stillettos pa. Wow! Kung siguro magtabi kami ng isa sa mga iyon mas mapagkakamalan pa akong batang yagit na pakalat-kalat sa simpleng shirt, pants at simpleng tsinelas na suot ko. At ang mga utoy ay hindi papahuli. Bihadong patay ang butiking mamalasing lumagpak sa tirik-tirik na buhok ng mga iyon with matching highlights pa. Sa’n ka pa!!! Ashtig!!!! Lumingon ako sa paligid para masiguradong hindi ako naliligaw sa ibang planeta o kaya’y baka may elyen inbeysyon na. Pero nasa earth pa rin ako… sa gitna ng mall… at pinanood ang mga batang ito habang sari-saring “question mark” ang nagsusulputan sa utak ko.            

    Okay lang sana kung ganon sila manamit. Madali namang i-justify na nasa period sila ng pagdadalaga at pagbibinata… ang era kung kailan ang mga batang ito ay haling sa pagsunod kung ano ang uso. Pero ang makipag-holding hands, makipagyakapan, ay makipag-kissing scene at that VERY young age?  WooooH! Ibang usapan na iyon!!! Naisip ko tuloy, alam ba nila ang ginagawa nila? Ano ang alam nila sa ganong bagay? 

           Ewan ko kung napapansin ng iba pero ako pansin ko na talaga. Pabata ng pabata ang age bracket ng mga nagkalat na “mag-syu” , mag-jowa, mag-bf, mag-chuva o kahit ano pa ang gusto nilang itawag nila sa kanila. Pero hindi ko talaga lubos maisip kung nauunawaan ba ng mga batang ito ang tunay na ibig sabihin ng love, romance, o courtship man lang? 

            Tanong: What is Love?    

         Sagot:  Love is like a rosary that’s full of mistery.                                    

          Love is blind.                        

Love moves in mysterious ways.                       

Love takes time to heal when it hurts so much!

            Nyahahaha! Iyan ang mga mabentang definition ng “Love” sa slumbook ng mga batang nasa bracket ng age 12-14. Mga gasgas at panis  na sagot sa makabagbag-damdaming tanong na ‘wat is lab?’ Pero nagugulat talaga ako sa pinapakita ng ilan sa mga kabataan ngayon. Sa opinion ko lang, ginagawa na nila ang mga bagay na di pa dapat gawin ng mga batang dapat sana ay; 1.      nasa open field at nakikipagpatentero sa halip na nakikipagyakapan, 2.      nage-enjoy manood ng anime sa halip na manood ng rated x na movie,3.      nagbabasa ng textbooks at school notes sa halip na nagbubuklat ng FHM at Maxim,4.      nakikipagtitigan sa World map, Asian map, at Philippine map sa halip na makipagtitigan kina Katrina Halili, Andrea del Rosario at Maui Taylor sa kalendaryong nakadikit sa likod ng pinto ng kanilang silid, 5.       masaya na sa kendi at bubble gum na hinuthot sa kabarkada sa halip na humihithit na ng sigarilyo, rugby o shabu, at6.      solb na sa lemon iced tea, red tea, Zagu, palamig, at sago’t gulaman sa halip na tumatagay na ng SMB, Redhorse, Colt45 at Ginebra.  Nakakalungkot isipin dahil mga bata pa sila… mga batang nagmamadaling tumanda sa pag-aakalang ganon lang kadali ang buhay….   

          Mataas ang emotional level ng mga teenagers. Konting problema, pakiramdam nila buhat nila ang daigdig. Masyado rin silang malakas ang loob. Manyapa’t  nagsimula na silang makita ang “da riyal world” feeling nila mature na sila agad. Super-hyper-active. Feeling nila, lahat ng kanilang ginagawa ay tama… sa pag-aakalang lahat ng “in” ay tama. Walang sinasanto kahit na santo, pari, principal, at magulang pa ang kaharap. “I conquer the world” ang drama. Subok dito, subok doon. Matigas ang ulo. Madalas na hindi nag-iisip bago gawin ang isang bagay. Sige lang ng sige. At ang laging katwiran kapag nasesermunan, “’Wag n’yo akong pakialaman. Alam ko ang ginagawa ko. Kaya ko ang sarili ko.” 

           Kapag nakakarinig ako ng mga ganyang balugtot na katwiran ng mga bata, gusting-gustong sumabat ng, “Oy ineng, utoy gising! Bata ka pa, may gatas ka pa sa labi. Alam mo ba ang pinagsasabi mo?” 

            Mula noong high school student pa lang ako hanggang ngayong graduate na ako ng college, marami na rin pala akong nakilala na mga kabataang nasabak sa early parenthood sa edad na 14 and above. Mga edad ng kabataang dapat ay nakikipaglaro pa sa maliliit na kapatid sa halip na makipaglaro sa sariling anak. 

           Tanong ng bayan: Ginusto ba nila ang mabuntis o makabuntis noong panahong iyon na dapat ay nasa apat na sulok sila ng silid-aralan at hindi sa apat na sulok ng kwarto sa motel o bedspace sa boarding house?

            Pustahan, karamihan ay sasagot ng HINDI. Iyong tipong kung puwede nga lang mag-time travel ay ura-urada silang babalik sa nakaraan at hindi na nila gagawin iyon.    

          Tanong ulit: Eh, bakit nila ginawa?

             Sagot ng isang guilty: “Curious ako eh, na-curious kasi kami.” 

             Wow! Anak ng…! Walanjek! Nampusia!… Curious? Curiousity? 

           Sino bang nag-imbento ng salitang iyon? Kung ganon, siya dapat ang hunting-in dahil may kinalaman siya kung bakit laganap ang Pre-marital Sex ngayon lalo na sa mga super bata.  

           Curiosity… Something like this….  

           The following scene was based on a true to life incident of one of my “minor” relatives. (My Gas! Talagang sa pinsan ko pang 15 years old lang nangyari!!! Hay naku!)

              Setting: Batang mag-jowa, 15 si utoy, 14 si ineng. Nanonood ng porn movie sa bahay ni utoy. Sila lang ang tao. Walang parents dahil nasa trabaho. Ang paalam ni ineng sa bahay ay mamimiyesta lang kasama ng babaeng kabarkada. Iyon pala, ibang piyetahan ang pinuntahan nila.  

          Utoy: Paano kaya gawin iyan? Ano kaya ang feeling? (pertaing sa porn movie… ikaw na lang ang mag-imagine kung anong porn movie siya dahil di naman ako nanonood ng gay-on!)             Ineng: Ewan ko… sabi nila masaya daw iyan. Nakaka-curious.  

           Utoy: Try kaya natin. Wala lang trip-trip.    

          Ineng: Okay sige, wala namang mawawala. 

             At iyon na iyon… ikaw na ang bahalang magtuloy ng kwento dahil hindi na naman ikwento ng pinsan ko ang kasunod syempre at alam kong alam n’yo na ang sunod na milagrong nangyayari. Wow! Anak ng…! Walanjek! Nampusia!…agen! Trip-trip lang? Hindi man lang nag-isip ang dalawa kung tama ba o mali, laban ba o bawi, pera ba o bayong!             Sa ganitong sitwasyon, naaawa ako  sa mga magulang ng ilang kabataang ganito ang ginagawa. Ang tino ng paalam sa magulang tapos ibang fiesta pala ang dinaluhan. Walang kaalam-alam ang kanilang  mga magulang sa kabalbalang ginagawa nila. Pero kapag nagkaletsehan na pagkalipas ng ilang buwan, sa magulang din sila lalapit at sasabihin ang nakakagimbal na linyang, “’Nay, ‘Tay buntis ako,” o “’Nay, ‘Tay nakabuntis ako.”   

         Ewan ko lang kung magawa pa nilang masabi ang katwirang, “’Wag n’yo akong pakialaman. Alam ko ang ginagawa ko. Kaya ko ang sarili ko,” gayong hihingi rin pala sila ng saklolo sa mga pobreng magulang na lubos na nagtiwala sa mga anak nilang mas inuna pa ang “curiosity” kaysa mag-aral. Ang sakit sa parte ng isang magulang na umasang ang anak niyang ito, na gumawa ng milagro,  ang tutulong sana sa kanila para umayos ang buhay nila kahit papaano. Tapos uuwi lang pala na may dagdag na bagahe. May mga kabataang hindi inatrasan ang hamon ng pagiging “batang magulang.” Kahit menor de edad pa lang ay pinanindigan nilang magsama, maging tunay na mag-asawa, at sinikap maging mabuting ina at ama sa anak nila. May mga napatigil sa pag-aaral para kumita ng pera para sa pamilya ngunit hindi pa rin binibitawan ang pangako sa magulang na magtatapos pa rin sila ng pag-aaral. May mga masuwerteng pinag-aral pa rin ng magulang habang sinusubukang maging matinong magulang din sa kanilang anak. Ngunit hindi lahat ganon ang nangyayari. May mga batang ina na basta na lang tinakbuhan ng nakadisgrasya sa kanila. May mga lalaki talagang ipinanganak ng heyowp!  Pero hindi iyon naging hadlang para maging mabuting magulang pa rin sila.Sa puntong iyon, hanga ako sa kanila. Dahil sa kabila ng mga pangyayari, pinanindigan nila ang consequence ng kanilang “curiosity.” Di tulag ng iba, nilamon ng takot, hiya, at kaduwagan kaya pinili na lang na takbuhan ang kanilang “responsibilidad.”Abortion. Nakakabad-trip ‘pag may naririnig akong kwentuhan na may nagpa-abort na teenager o kahit hindi teenager. Noong nakaraang taon, may nagtapon sa damuhan sa tabi ng bahay namin ng garapon na may lamang four-month old fetus. Yamot na yamot ako noon. May mga mag-asawa ngang handang gumastos ng milyon magka-anak lang pero hindi magkaanak tapos may mga taong nasa kamay na ang nga pribilehiyong maging magulang pero tinanggihan lang nila. Nakakadismaya talaga. A, ah! Kahit baligtarin ang mundo, wala akong makitang magandang dahilan para ilaglag na lang ang bata na merong napakaraming dahilan para mabuhay. Heyowp! Hindi man lang binigyan ng pagkakataon ang bata na makasilay man lang sa ganda ng mundo. Buhay! Pinagkaitan ang batang mabuhay! Eh kung sila kaya ang inilaglag na lang ng nanay nila noon, anong mararamdaman nila ngayon?Aba, cargo de consencia na ng mga “guilty”  iyon. Dahil wala silang pinagkaiba sa mga hired killers, assassin, terorista, lamok na carrier ng dengue at malaria, lindol, tsunami, at flash flood. Pumatay sila. At kasalanang mortal ang pumatay. Tamaan na ang dapat tamaan… Well, dapat lang na tamaan ang mga guilty. Bahala silang maging “Anak ni Janice” ang mga nilaglag nilang baby at maging main cast “Tiyanak 2.” 

    Hindi ko sila kinokondena dahil wala naman ako sa posisyon para gawin iyon. Para sa mga kabataang papunta pa lang sa ganitong sitwasyon sana maging bukas ang isipan ng mga kabataang ito para sa ikabubuti rin nila. Hindi pa ito ang tamang pagkakataon para gawin nila iyon o mangyari iyon sa kanila. Ang dapat nilang gawin ay mag-aral muna. Marami silang oras para sa love life kapag nakatapos sila ng pag-aaral. Sa mga sandaling iyon, wala nang aangal ‘pag sinabi nilang mature na sila at kaya na nila ang sarili nila. ‘Wag muna sana silang magmadali dahil talaga namang ang hirap mabuhay ngayon… Siguro naman ay hindi rin nila gustong pati anak nila ay madamay sa pinagdaanan nila.

            At sa mga kabataang umabot na sa ganito ang sitwasyon, subukan sana nilang bumangon mula sa pagkakamali. Walang taong perpekto. Magkakamali tayo para matuto tayo mula sa mga pagkakamaling iyon. Magsisi man at magsisi, wala na rin namang magagawa. Nangyari na… andyan na… Isipin na lang nila ang ikabubuti ng mga “munting anghel” na biglang dumating sa buhay nila sa kanilang murang edad. Hindi pa naman huli ang lahat. Sa katunayan nga, hawak nila sa kanilang mga kamay ang haba ng panahong pwede nilang patunayan na kaya nilang maging mabuting magulang na ipagmamalaki ng kanilang mga anak pagdating ng tamang panahon.