Namimiss ko na lasa ng sardinas. Mula noong mapadpad ako dito sa Maynila di ko na natitikman ang madalas naming ulam sa probinsya. Magaling magluto si ina kaya kahit ang simpleng sardinas nagagawang niyang masarap na ulam.

'Anak, kumuha ka nga ng talbos ng kamote para may lahok ang sardinas,' utos ni ina.

'Opo ina, kapag po may nakita akong upo sa likod-bahay pipitas na din po ako,' masayang tugon ko.

'Anak, pasensya na kung madalas sardinas ang ulam natin. 'malungkot na wika ni ina. 'Mahina kasi ang kita ng ama mo ngayon.'

'Ayos lang po ina. Ang mahalaga nakakain tayo at hayaan n'yo kapag nakapagtapos ako, tutulong ako kay ama sa paghahanap-buhay.' Pinalakas ko ang loob ni ina. 'Sige po, pupunta na po ako sa likod-bahay.'

Isang magaling na pintor si ama. Ipinagmamalaki ko nga siya sa mga kaklase at kaibigan ko. Siya kasi ang gumagawa ng mga dambuhalang billboard ng mga artista para sa ilalabas na pelikula.Madalas nga personal na dinadalaw si ama ng mga sikat na artista. Paborito ko sa gawa niya ang mga pelikula ni Robin Padilla, minsan nga iginawa niya ako ng kopya ng mukha ni idol sa maliit na canvass.

Malaki ang kinikita ni ama sa pagpipinta, nakapagpagawa kami ng maayos na tirahan at nakapag-aral ako sa pribadong paaralan. Subalit, bumaliktad ang aming mundo noong tumapak ako ng sekondarya. Biglang dumagsa ang malalaking mall sa probinsya kaya namatay ang maliit na industriya ng sinehan kasama na ang pinagkakakitaan ng aming pamilya. Mas minabuti kasi ng mga tao na sa mga mall na lang manood ng sine dahil makakapamasyal pa pagkatapos.

'Trining, ito lang ang kita ko ngayon. Wala masyadong nagpagawa kaya pagpasensyahan mo na. Binabarat na nga ako ng mga kliyente ko, pumayag na lang ako kesa walang kikitaan,' nanlulumong wika ni ama.

'Siguro dapat na din akong bumalik sa pananahi para makatulong naman ako sa'yo,' mungkahi ni ina.

'Siguro nga. Streamer na lang ang medyo maasahan natin. Ano bang ulam natin?'

'Nagpabili na lang ako ng sardinas kay Martin. May naluto na din naman akong gulay.'  

'Ina, Ama, lilipat na lang din po ako ng school para po makabawas sa gastusin. Malapit lang naman po dito kaya pwede ko pa lakarin.'

Akala namin makakapag-adjust na kami. Akala namin kaya na namin. Hindi pala. Naging patok ang computerized printing system, lumabas ang tarpulin businesss na tuluyang pumatay sa paggawa ni ama ng streamer. Mas mura at mas hamak na kaaya-aya sa mata ang kulay ng tarpulin.

Mula noon laging matamlay si ama. Kung dati kasi mga dambuhalang billboard ang pinipintahan niya, naging sa mga basurahan na proyekto na lang ng mga barangay. Nalungkot ako para kay ama dahil nabalewala ang talento niya sa pagpipinta at nawalan pa siya ng hanapbuhay.

Lumuwas si ama ng Maynila para pumasok bilang construction worker sa isang malaking developer kasama ng kapatid ni ina. Ayaw niya akong palipatin ng eskwelahan dahil mahalaga para sa kanya ang standing ko sa klase. Regular naman ang padala ni ama sa amin pero  may kamahalan ang tuition ko kaya paminsan ay kinakapos. Nakikita kong gusot ang mukha ni ina pero palagi niyang sinasabi na walang problema. Ramdam ko ang hirap niya pero pilit niyang itinatago. Wala naman akong maitulong kaya pinagbuti ko na lang ang pag-aaral.

Sumunod ako kay ama noong makatapos ako ng sekondarya, nagtrabaho ako ng palihim sa fastfood habang nag-aaral sa kolehiyo dahil hindi naman ako pahihintulutan ni ama kung sasabihin ko. Magkasama kami sa bahay ni ama. Madalas naaabutan ko siyang gising sa madaling araw, hawak ang paint brush at nagpipinta ng mga nakikitang niyang bagong pelikula sa telebisyon. May oras din na naririnig ko siyang humahagulhol matapos magpinta. Marahil hindi niya matanggap na kailangan niyang i-give up ang kanyang kinahiligan. Ang kanyang kasiyahan.

Kapag umaalis na siya para magtrabaho, sinisilip ko ang gawa niya. Bilang tagahanga alam kong malaki ang ipinagbago ng kanyang ipininta. Hindi na ganoong kapulido at hindi na tuwid ang mga letra. Pansin kong nanginginig ang mga kamay niya sa tuwing kakain kami dahil na siguro sa bigat ng trabaho kaya hindi na katulad ng dati ang mga gawa niya. Kapalit ng pera para buhayin kami ay ang tuluyang paglaho ng galing sa pagpipinta.      

Nakatapos ako ng kolehiyo at muli kong nakita sa mata ni ama ang tunay na kasiyahan. Alam kong hindi iyon pilit na ngiti dahil kaya naman siya nagtiis dito sa Maynila ay para makatapos ako. Nakahanap  agad ako ng trabaho kaya nakumbinsi ko na si ama na bumalik ng probinsya tutal natupad na niya ang pangarap niyang magkaroon ng anak na inhenyero. Masaya ako dahil magkakaroon na si ama ng oras para muling magpinta hindi para kumita kundi para sundin ang gusto ng puso niya. Isinubsob ko ang sarili ko sa trabaho para maranasan muli nina ama ang magandang buhay. Malaki ang pera kong ipinapadala para hindi na sila nagtitiis sa sardinas.  

Nagpalipat-lipat ako ng kompanya para sa mataas na posisyon at suweldo. Ibinalita ko ang mga pagbabago sa aking buhay kay ina. Bagamat mahirap palagi kong sinasabi na maayos ako. Natural na siguro sa amin na ilihim ang paghihirap na aming nararanasan. Mahirap mawalay sa magulang at hinahanap-hanap ko din ang luto ni ina.

'Hello! anak, kailan mo kami bibigyan ng apo?' tanong ni ina.

'Ayaw niyo na ba sa akin at apo na ang gusto ninyong makita?' biro ko.

'Hindi naman sa ganoon anak. Aba hindi naman pwedeng kargahin kita para alagaan.' katwiran ni ina.

'Biro lang po ina. Naasan ka pala po si ama? Gusto ko sana makausap.'

'Naku! Nasa plaza, pinipintahan ang bagong gawang pader. Simula noong bumalik siya dito naging aktibo sa barangay at gusto nga yata lahat pintahan eh. Madami nga natuwa sa ipininta niyang Holy Family sa may chapel.' pagmamalaki ni ina.

'Mabuti naman po nagbalik ang sigla n'ya.

Limang taon pa ang pinalipas ko bago ko napagdesisyunang umuwi sa probinsya. Madami akong dalang balita na ikatutuwa ni ina. Nakilala ko na kasi ang babaeng magbibigay sa kanila ng apo, sayang nga lang at maselan ang pagbubuntis niya kaya hindi ko na nakasama sa biyahe.

'Ina! Ama! Nandito na po ako.' sigaw ko habang papasok sa aming bahay.

'Anak ko!....' maluha-luhang sambit ni ina habang yakap  ako.

'Nasaan po ang itay?'

'Nasa paligid lang iyon. Gutom ka na siguro anak. Magluluto muna ako.' Tumungo si ina sa kusina matapos samahan ako sa aking kwarto.

Sumunod ako kay ina para tumulong. 'Sardinas?'

'Ayaw mo anak? Paborito mo ito di ba?' Tumango ako. Sabagay, matagal ko ng di natitikman ang sardinas madalas kasi sa restaurant na ako kumakain. Hinahanap-hanap na din ng panlasa ko.

Ngumiti ako. 'Ina, kukuha po muna ako ng talbos ng kamote sa likod-bahay.'

'Wala ka talagang ipinagbago anak.'

Nakakatuwang balikan ang nakaraan. Nakangiti akong pumipili ng pinakasariwang talbos ng kamote. Naging maingat ako, sinigurado kong walang kagat ng insekto ang dahon. Namiss ko ang ganitong buhay. Napakasimple. Iba talaga ang buhay sa probinsya kumpara sa ginagalawan ko sa Maynila halos lahat ng pangagailangan nasa paligid lang ng bahay samantalang sa Maynila lahat ng kilos may bayad. Kanina nga noong pumasok ako sa tarangkahan, sangkatutak ang umalalay sa akin para magbuhat ng gamit pero walang kahit isa ang tumanggap ng bayad nasanay kasi ako na bawat kilos may katumbas na halaga.

'Mando! Itigil mo yan! Mando!' pagmamakaawa ni ina kay ama. Tumakbo ako papasok ng bahay.

'Ina anong nangyayari?' Nakita ko si ama na may hawak na paint brush at isang lata ng pintura. Pinipigilan siya ni ina dahil gusto niyang pintahan ang kurtina. Tinulungan ko si ina na ipasok si ama sa kanilang kwarto bagkus itinuro ni ina na doon dalahin si ama sa kwartong pinagpipintahan ni ama dati. Hindi na organisado ang lugar. May mantsa ng pintura ang mga dingding, kisame at sahig. Nagkalat din ang mga lata ng pintura at mga canvass. Inakala kong lasing lang si ama pero hindi pala.

'Darating si FPJ!!! Magpapagawa siya ng billboard. Si Vilma! Si Nora! Pupunta kami ng Maynila ni Martin kasi nakausap ko si Robin kanina gusto niya daw makilala ang anak ko. Martin!!! Martin!! Tapos tapos.Darating si FPJ, magpapagawa siya ng billboard. Si Vilma, si Nora....  Darating si.. si... si...' paulit-ulit ang sinasabi ni ama.

'Anak... patawarin mo ako hindi ko ipinagtapat sa iyo. Paminsan lang naman siya ganyan.'

'Kailan pa siya ganito?'  

'Isang buwan, pagkauwi niya dito. Hindi ko masabi sa iyo kasi ayaw kong masira ang pangarap mo.'  

Para akong pinagsakluban ng langit at lupa. Bakit kailangang maglihim? Pamilya kami. Pero hindi ko masisi si ina. Wala siyang inisip kundi ang ang ikabubuti ko at palaging ayaw nila  akong mag-alala.

BEEEEP! BEEEP!!!

'Nasan si Martin? Martin ang sundo natin nasa labas na! Susunduin na tayo ni Robin!' sigaw ni itay matapos makarinig ng busina ng Jeep.

'Ama ako si Martin!' Pinahinahon ko si ama. Naawa  ako sa kalagayan niya.

'Martin! Anak nasaan ka??!! Ihanda mo na ang ibinigay ko sa iyong drawing ni Robin pipirmahan daw niya.' Hindi pinapansin ni  ama ang sinasabi ko. Napaupo ako sa sahig. Nalungkot ako para kay ama. Inakala ko magkakaroon na si ama ng oras para magpinta ulit. Akala ko, magkakaroon na siya ng oras para pasiyahin ang kanyang sarili.  

BEEEP!! BEEP!  

'Si FPJ! Teka hindi ko pa nagagawa ng billboard niya!' Tumakbo si ama palabas ng kwarto.

'Ama! Agad akong tumayo at hinabol si ama.

'Mando!' tawag ni ina. Nagawang harangan ni ina si ama.  
     
'Tabi! Nagawang kumawala ni ama sa pagkakayapos ni ina. Itinulak niya ito palayo sa kanya.

BLAG!!

Nagawang maitulak ni ama si ina. Nawalan ng balanse si ina. Tumama ang ulo ni ina sa konkretong dingding. Bumagsak siya sahig. Nawalan ng malay. Hindi ako alam ang gagawin. Hindi ko alam kung sino ang una kong sasaklolohan. Binuhat ko si ina habang sumisigaw ng tulong. Agad kong isinugod ng ospital pero huli na ang lahat. Hindi na umabot ng buhay si ina sa ospital.

Matapos ilibing si ina, iniluwas ko sa Maynila si ama para ipagamot.Umiiyak si ama kapag wala siyang hawak na paint brush at madalas niyang iguhit si Robin para sa anak niyang si Martin. Bagamat hindi niya ako nakikilala hindi ko siya iniiwan. Kahit nagkapamilya na ako hindi ko nakalimutang maglaan ng oras para kay ama.

'Hijo kilala mo ba si Trining? Pakibigay naman ng perang ito. Pakisabi okay naman ako dito sa Maynila.' Iniabot ni ama ang ilang piraso ng pilas na papel na inaakala niyang pera. 'Pagpasensyahan na muna nila kung kaunti lang.'  

'Makakarating po.' Siguro kung hindi naging malihim ang pamilya namin, maayos pa kami. Siguro kung hindi kami nagkunwaring malakas buo pa kami.

'Namimiss ko na ang luto ni Trining. Lalo na ang paborito ni Martin---'

'Sardinas..' putol ko sa sasabihin ni ama. Namimiss ko na ang sardinas na may lahok na talbos. Namimiss ko si ina.

 -end-

http://natuyongtintangbolpen.blogspot.com

isinulat habang nangungutang ng sardinas