Nakakita ka na ba ng multo? Naransan mo na ba ang mangilabot sa takot, mangatog ang tuhod, at hindi makakilos at makapagsalita dahil sa nilalang na hindi mo mawari na biglang nahagip ng iyong mga mata? Paano kung habang binabasa mo ito ay kasalukuyan ding nakikibasa ang isang multo sa tabi mo?? Anong gagawin mo kung ang kausap mo pala ngayon ay isa palang multo? Takot ka ba???

Noong bata pa ako, uso iyong takutan. Para mapatahimik ang maingay sa klase, sasabihin ni Teacher, “Tumahimik kayo…ang maingay ay kukunin ng multo mamayang labasan!” O kaya naman sa bahay, ‘pag gusto na kaming papasukin sa loob at tumigil na sa paglalaro, sasabihin ni inay, “Hoy, pasok na kayo at may multo diyan, kukunin nila kayo at di na kayo ibabalik!”

At dahil sa likas na ata sa akin ang kalikutan ng isip, na-curious ako noon sa usaping multo. Nagpapaiwan pa nga ako sa classroom kahit hindi ako cleaners para lang magpakwento sa teacher tungkol sa mga multo daw na pakalat-kalat sa luma naming school. Nakipagkwentuhan na rin ako sa canteen owner at sa janitor. Pero hindi pa rin ako lubos makapaniwala noon. Naisip ko kasi, kwento lang iyon. Walang ebidensiya…kaya ko ring maggawa-gawaan ng kwento kung gugustuhin ko lang. Hanggang sa dumating ang araw na iyon…

Taong 1996… nasa grade four palang ako noon. Dahil sa public school ako nag-elementarya, obligado ang mga estudyante na maglinis muna ng classroom at CR bago ang simula ng klase. At dahil kasama ako sa top list ng Teacher (top 1 ako sa kaingayan at kalikutan), natoka akong maglinis ng banyong ginagamit ng nasa grade two, three, and four. Kasama ko ang kaibigan kong nasa top list din pagdating sa kalikutan…

Inabutan kami ng flag ceremony. Hindi na kami um-attend. Bagkus ay isinara na lang namin ang pinto ng comfort room na mayroon dalawang cubicle, for girls and for boys. Naging madilim tuloy ang CR. Tuloy lang kami ng kaibigan ko sa kwentuhan at paglilinis. Lumuhod pa ako para linisin ang sahig nang mahagip ng mata ko ang kakaibang bagay sa loob ng isang cubicle. Noong una duda ako sa nakita ko kaya, kinurap-kurap ko ang aking mga mata. Pero ang siste, lalong luminaw ang imahe ng pugot na kamay at paa sa loob ng cubicle! Natatarantang hinila ko ang manggas ng polo ng kasama ko. Nakita rin niya ang nakita ko. Nagkatinginan kami. Parehong hindi alam ang dapat gawin. Napaatras kami at napasandal sa entrance door ng CR. Ang sunod na nakita namin ay mga anino na waring nagmamartsa sa pintuan ng magkatabing cubicle. Doon na kami natakot. Mabilisang tumakbo kami palabas ng CR at ikinuwento ang lahat sa teacher namin. Sabi ni Teacher, “Wala lang iyon mga anak… Imagination n’yo lang iyon.” Gusto ko sanang paniwalaan pero bakit nagtipun-tipon ang teachers ng grade one, two, three, and four? Pagkatapos ay lumabas ang mga teachers na may dalang rosaryo at kandila at nagdasal sa loob ng CR…

Mula noon, natuwa na ako sa mga horror…Cool pala ang takutan… kapag horror na ang pelikula, nakatutok talaga ako sa tv kahit pinipilit na ako ng ate ko na matulog na lang (takot sa mumu ang ate ko).

1999. Grade six na ako. Tuluy-tuloy pa rin ang pangangalap namin ng mga kabarkada ko ng kwentong multo mula sa mga teachers at staff ng school. Minsan, nakwento sa amin ng janitor na may na-rape daw doon sa school naming noong 1980’s. Ang bata ay palaging nasa library at nagta-type sa makinilya at mahilig daw iyon sa manika. Scholar daw ang batang na-rape ng sekyu. At pagkatapos pagsamantalahan, pinatay ang bata at inilibing sa silong ng hall. Nagmumulto daw ang babae at ang manika nito. Madalas daw maririnig sa may library ang takatak ng typewriter tuwing alas-sais ng gabi. May naririnig din daw silang sigaw na pawang humihingi ng tulong.

Dala ng sari-saring kabalbalang alam ng mga bata, pinatos namin ang pagtawag sa espiritu gamit ang improvised ouija board. Spirit of the coin. Pumunta kaming magkakabarkada sa silong ng hall at doon gumawa ng ritwal. Ipinatong namin ang aming hintuturo sa piso. Habang nagdarasal kami, humahampas sa mukha ko ang kakaibang lamig ng hangin. May narinig din akong tinig na pawang humihingi ng tulog. Deadmahin ko na lang sana kaya lang biglang literal na umangat ang barya ng one inch mula sa ouija board… ako ang naglakas ng loob na magtanong since pakiramdam ko nasa tabi ko lang ang espiritu. “Anong pangalan mo?” Nagkatinginan kaming magkakaibigan ng kusang umibo ang barya habang nakalutang sa ere! M-I-K-A. May itatanong pa sana kami nang biglang nagpalakpakan ang mga tao sa hall. May PTA meeting nga pala. Nabuwag tuloy ang connection namin sa multo dahil sa ingay. Mula noon, ipinangako ko na sa sarili ko na hindi na tatawag ng espiritu sa kahit anong paraan. Bago rin ako magtapos, nakumpleto ko ang background ng school namin. Dati pala iyong palengke noong panahon ng Hapon. Niloko ng Hapon ang mga Pilipino. Nagpakalat ang mga Hapon ng impormasyon na mamimigay sila ng pagkain sa mga Pinoy. Mahaba ang pila sa isang gusali kung saan isa-isang pinapapasok ang mga Pinoy. Pero wala ng lumabas pagkapasok ng gusali. Niyuyurakan na pala ng bayoneta ang lahat ng pumasok roon. Lahat, patay.

2002. Third year high school na ako sa The Mabini Academy, isa sa mga antigong paaralan sa lugar namin. Tuloy pa rin ang kwentong takutan, lalo na’t ang mga building namin sa school ay pang horror movie din. Napag-alaman ko mula sa canteen owner na may issue rin doon ng rape. Na-rape ng kapwa kaklase ang isang babae sa CR ng boys sa may room 103 noong 1990’s. Kaya pala noong dumating ako sa school eh sarado lang iyong CR na iyon. Pinasara daw ng korte hangga’t hindi pa tapos ang imbestigasyon. Wuuu! Nalaman ko lang ang detalye na iyon pagkatapos lang namang ma-apruban ng principal ang request naming slot sa locker area. Naka-locate ang locker malapit sa room 103. Ayos! Lagi pa man ding gabi ako umuuwi dahil kailangan ko pang mag-practice ng sayaw at teatro. At ugali ko na ang dumaan muna sa locker area para mag-ayos ng gamit bago umuwi.

Minsan kasama ko ang mga katropa ko. Naglalakad kami doon sa hallway. Malamig ang hangin dahil malapit na ang Pasko. Pero pakiramdam ko, hindi ang Pasko ang dahilan kung bakit nanunuot ang kakaibang lamig sa braso ko. Tahimik ang hallway. At sa dinami-dami ng panahong mananahimik ang maiingay kong kaibigan ay nataon pa noong araw na iyon na nawalan sila ng imik. Tanging mga yabag namin ang aming naririnig. Paghinto namin sa locker, biglang kumalabog ang pinto ng CR ng boys. Pagkatapos ay may narinig kaming parang umiiyak. Wala ng tanung-tanong! Kumaripas na kami ng takbo! Mula noon, hindi na kami nagpupunta sa locker namin na hindi kami magkakasama. Hanggang sa dumating iyong araw na nag-iisa lang ako. Nagdidilim na ang langit. Pagabi na rin kasi natapos ang rehearsal namin ng sayaw para sa JS Prom. Wala akong choice kundi ang pumunta ng locker dahil naiwan ko ang libro ko. May exam kinabukasan kaya di pwedeng di ko iyon kunin.

Nilakasan ko ang loob ko… nagmantra pa ako. “Walang multo…hindi iyon totoo… praning lang ako… wala talagang multo…”

Hanggang sa marinig ko ulit iyong pag-iyak ng isang babae mula sa CR. “Wala akong naririnig…hangin lang iyon… walang multo!” Binuksan ko ang locker ko at madaliang hinagilap ang aking libro. Pagsara ko ng pinto ng locker, nahagip ng peripheral vision ko ang apparition ng isang babaeng nakaputi, mga tatlong metro lang ang layo sa akin. Nakatayo siya sa may CR. Natigilan ako. Gusto kong sumigaw, tumakbo, o gawin iyon ng sabay pero hindi ko magawa. Parang napako na ako sa tayo ko. Hindi ko tuluyang nilingon ang nakita ko sa takot na makumpirma na multo nga iyon. Pumikit ako at nag-ipon ng lakas ng loob para makatakbo.

Pinilit kong itinanggi sa sarili ko na nakakita ako ng multo. Pero hindi naman nakisama si mareng white lady. Ilang beses pa siyang nagpakita sa akin, buti na lang medyo malayo ang distansiya niya sa akin tuwing nagpapakita siya. Pero dahil ang weird ng pakiramdam na nakakakita ako ng di nakikita ng iba, minabuti kong ikwento lahat sa kaibigan kong bukas ang third eye. Doon ko na rin nakumpirma na multo nga ang nakita ko at nagpaparamdam sa akin. Hindi ko iyon imagination lang at hindi iyon dahil bangag ako sa choki-choki. Tinanong ko sa kaibigan ko ang dapat gawin. Hayaan ko lang daw. Hintayin kong hingin ng multo ang tulong ko. Ako? Tutulong sa multo? Naku naman! Pwede bang pass muna? Katakot naman iyon.

Lumipas ang isang buwan at lalo akong nagiging aware sa mga espiritung ligaw sa paligid ko. Muli kaming nagkita ni mareng white lady. Takot pa rin ako at palaging tumatakbo kapag nakikita ko siya. Hanggang sa umiwas na ako sa locker area. Naisipan kong sa likod na gate dumaan. Pero anak ng gate! White lady din ang guwardiyang sumalubong sa akin! Doon na nagsimula na matakot ako at mapraning. Paano kung dumami silang magpakita sa akin? Paano kung dumating sa puntong hindi ko na alam ang pinagkaiba ng multo sa buhay na tao? Baka sa mental institution na ang kabagsakan ko noon kaya agad akong nagpasara ng third eye. Isinara ng kaibigan ko…pero ang sabi niya kapag nakakita ulit ako ng multo at bumalik ang ability ko, wala na daw siyang magagawa.

2004. Nasa college na ako, 2nd year. Bagama’t mahilig pa rin ako sa usaping multo at horror movies, hindi na naman ako nakakakita ng multo sa mahabang panahon. Akala ko magtatagal iyon. Hindi pala. Isang araw, wala sa mood na nagpunta ako ng CR sa second floor ng MTDC building ng school namin. May klase kami noon sa nasabing floor at nakakaantok ang pagtuturo ng prof namin sa tax na parang lasing kung magsalita.

Tahimik ang CR. Walang tao. Kampante akong pumasok sa cubicle para mag-ritwal nang may talipandas na nangalampag ng lahat ng pinto ng cubicle. Asar na lumabas ako ng CR para sana kausapin ang talipandas na iyon pero wala akong naabutang tao. Napapailing na lang ako sabay sabing, “Ang mga tao talaga sa campus na

‘to, mga may sayad!”

Nagsusuklay na ako ng buhok nang biglang lumitaw sa likod ko ang isang white lady. Natigilan ako, ilang minuto. At pagkatapos ay dating gawi…tumakbo ako. Bumalik lahat ng takot ko…bumalik lahat ng kinakatakot kong mangyari. Minsan ko na ring naranasan na nagka-klase kami sa naturang gusali pagkatapos ay biglang na lang nag-cat walk ang black lady mula sa likod ko! Dumaan siya sa aisle ng silid at nag-exit sa front door. Buong klase ang nakakita. Kaya kahit 30 minutes palang kaming nagkaklase ay na-dismissed na kami. Minsan nga, habang nasa kasarapan pa ng pagtuturo ang prof ko sa Financial Institution, bigla na lang may lumagpas sa harap ko na isang white lady( sa may bintana ng fourth floor ako nakaupo). Hindi tumagos ang multo sa front door. Nagbukas pa talaga siya ng pinto at pabalandrang ibinagsak iyon.

Dahil pakiramdam ko ay lumalakas ang ability ko, sinimulan ko na ring alamin ang mga bagay-bagay tungkol sa multo. Tutal naman, sabi ng kaibigan ko, hindi ko na daw matatakasan iyon. Seryosohan na at dapat ng tanggapin ang katotohanan. Marami din akong nakilala na katulad ko. Nagtatabi-tabi na lang kami kapag may multo sa paligid. Lalo na kapag nasa organization’s office kami. Mahilig sa aircon ang multo roon. Lagi na lang nagbubukas ng aircon at may gana pang itext kami… Nagtetext sa amin iyong Chikka account ng Discipline Head kahit nakapatay naman ung PC ni Sir DH at kasama namin siya. Naranasan na rin naming madaanan ng prusisyon ng mga paring pugod ang ulo sa kahabaan ng hallway sa labas ng Discipline Office. (Tabi nga pala ng sementeryo ng mga Brothers ang school namin.)

Sa pagtagal ng panahon ay naintindihan ko na ang mga multo. Kung tutuusin nga, ang hirap ng kalagayan nila. Ang iba sa kanila, hindi pa tanggap na tsugi na sila. Ang iba, may unfinished business pa kaya hindi pa maluwalhati.Ang iba, humihingi ng katarungan. Ang iba, naliligaw talaga ng landas. Humahanap lang sila ng particular na lugar kung saan sila mamamalagi….isang lugar na pakiramdam nila ay ligtas sila. Kaya kung may multo sa tabi mo ngayon, NPA iyan. No Permanent Address. Nakikitira lang iyan sa lugar mo.

Nito lamang taong ito, nagkaroon ng bagong room mate si Eloisa. Isang babaeng multo na nakatira sa salamin. Nilipat namin ang posisyon ng salamin niya, inorasyonan na rin ng kung anong bigay ng kaibigan naming manghuhula pero wa epek. Masaya pa ring naglalagi sa kwarto ni Eloisa ang multo magpasa-hanggang ngayon. Sumusunod pa nga sa kanya kahit saan siya magpunta.

Pati sa aming bahay ay sumunod kay Eloisa ang multo. Nasa kasarapan kami ng discussion tungkol sa sequel ng aming unang libro, nang biglang namatay ang monitor ng PC ko… ayos lang, nag-automatic stand-by lang naman iyon. Pero ang sumunod na nangyari, bigla na lang nabuhay ang monitor ng kanya. Wala sa aming gumagalaw sa PC dahil kampante kaming nakaupo sa round table at kumakain ng oatmeal. Ang plano naming brainstorming na walang tulugan ay nauwi sa pagtulog na lang.

Kahit nakakakita ako ng multo, isa lang ang naging dasal ko. Wag lang sana akong makakita ng multo na may mukha. Kadalasan kasi ng nakikita ko eh parang usok lang o telang manipis na transparent na may nakalaylay na buhok pero walang mukha at madalas, nararamdaman ko lang sila.

Pero talagang hinahabol ata ako ng responsibilidad sa mga multo na palagi kong tinatanggihan. June 7, 2008. Um-attend kami nina Eloi at kaibigan kong si Setty ng Book signing ng mga romance writers sa SM Batangas. Aba, bumiyahe pa kami para makita namin sa personal ang iniidolong romance writers na nagsusulat ng wholesome na kwento. Buo na sana ang araw ko noon dahil nakapagpapirma na nga kami ng pocketbooks at nakapagpa-picture pa sa kanila. Kaya lang, may kakaibang nangyari. Habang giliw na giliw si Ms. Sonia Francesca ng Precious Hearts sa pagkukwento sa sequel ng isa niyang nobela na paborito namin ni Eloisa, namataan ko ang isang binatang nakaputi sa likod ng writer. Nakatayo ito roon at nang ikurap ko ang mga mata, nagkaroon ng mukha ang multo! Mukhang naigahan ng dugo at nanlilisik ang mata na nakatingin sa akin. At ang layo lang niya sa akin? Isang metro lang! Natulala ako. Gusto kong sumigaw, tumakbo, o sabunutan ang katabi kong si Eloisa para lang ma-divert ang attention ko pero hindi ko nagawa. Wala sa sariling hinila ako ni Eloisa pabalik sa upuan namin. Hindi ko agad nasabi sa kanila ang nakita ko. Nabigla kasi ako sa mga pangyayari at talaga namang nakakatakot. Sa pagkakatanda ko, may mga tinatanong sila sa akin na hindi ko naintindihan pero ang tanging sagot ko lang ay, “Wait lang ha…wait lang.” Kahit palabas na kami ng mall, eh wala pa rin ako sa katinuan ko. Hanggang sa sumakay kami ng jeep pabalik ng Lipa at saka lang ako nakapag-kwento. Grabeng experience! Ayoko ng maulit….

Naisip ko tuloy, talaga bang lahat ng namatay ay nagmu-multo? Paano kaya ang buhay ng mga multo? Life after death. Mahirap paniwalaan pero may mga nagpapatunay. Paano kaya ‘pag multo na ako? Sino kaya sa inyo ang dadalawin ko??? Hmmmm….